ABDÜLKADIR GEYLÂNÎ HAZRETLERINDEN ÖGÜTLER |
Evliyalar Sultani,
Gavs-i Âzam olarak meshur olan ilim ve hikmet kutbu Abdülkadir Geylânî Hazretleri
1077'de Hazar Denizinin güneyinde bulunan Geylan'da dünyaya geldi ve 1166 tarihinde
Bagdat'ta hayata gözlerini yumdu. Hem anne, hem de baba tarafindan Peygamberimizin
neslinden gelen Abdülkadir Geylânî Hazretleri hem ilmi, hem de manevî hali ile
yüzyillar boyu muhtaç gönüllere Ilâhi aski yansitmistir. Öyle ki, Müslüman
olmayanlar bile onun büyüklügü karsisinda egilmislerdir. Abdülkadir
Geylânî Hazretlerinin gerek dergâh ve medresesinde yaptigi sohbetler, gerekse camideki
vaaz ve nasihatleri talebeleri tarafindan yaziliyor ve muhafaza ediliyordu. Bizim istifade
ettigimiz Fütûhü'l-Gayb ve Fethu'r-Rabbânî isimli eserleri 1150-1152
yillari arasinda yaptigi sohbetlerden olusmus ve yakin talebesi Afif tarafindan kaleme
alinmistir. Abdülkadir
Geylânî Hazretlerinin sohbetleri ve hitabelerinin muhataplari her kesimden insanlardir.
Fakat özellikle Fethü'r-Rabbâni deki hitabeleri daha çok "Ey ogul!" seklindedir ve çogunlukla
nefse hitap eder, nefse agir darbeler indirir, nefsin yapisinda bulunan sirk, nifak,
yalan, riya ve isyan gibi kötülükleri temizlemeye çalisir. Abdülkadir
Geylânî Hazretlerinin en önemli eserlerinden olan 620 sayfalik Fethü'r-Rabbâni´den
derlemeye çalistigimiz bu ögütler, hemen herkesin ortak derdini dile getirmekte ve
çareler göstermektedir. Bu vesile ile bir aczimi itiraf edeyim: Bir an için kendimi
Abdülkadir Geylânî Hazretlerine muhatap olarak kabul ettim, ancak dayanamadim. Çünkü
insanda öyle agir bir nefis ameliyati yapiyor ki, uzun süre tahammül etmek mümkün
olmuyor. Bunun için agir dersleri degil de, umumi ögütleri derlemeye çalistik. Önce kendini
düzelt Ey ogul! Önce kendi nefsine
ögüt ver, kendi nefsim düzelt. Sonra da baskalarina ögüt ver, baskalarini düzeltmeye
çalis. Sana önce kendi nefsinin özelliklerini, kendi nefsinin ne durumda oldugunu
bilmen lazim. Kendinde islaha muhtaç bir hal var oldukça baskalarini düzeltmeye,
baskalarina ögüt vermeye kalkisma. Eger kendinde islaha muhtaç bir hal bulundugu halde
bunu birakir da baskasinin islahina kalkisirsan yazik sana! Baskalarini nasil ve
hangi hallerde kurtarabilecegini bilirsin. Sen kendin kör isen, bir baskasinin elinden
tutup nasil bir yere götürebilirsin? Gözleri görmeyen birisinin bir baskasinin elinden
tutup bir yere götürmesi mümkün olmadigi gibi, kendi nefsini islah etmemis birisinin
de baskalarini irsat edip Allah'a götürmesi mümkün degildir. Ancak kendi gözleri
gören kisi baskalarini bir yerden bir yere götürebilir. Denize düsen ve
yüzme bilmeyen birisini ancak mahir yüzücü olan birisi kurtarabilir. Aynen bunun gibi,
Allah'a insanlari ancak Onu taniyan birisi götürebilir. Allah'i tanimayan kisiye
gelince, Ona giden yolda bu kisi insanlara nasil rehberlik edebilir ki? Sana Allah'in
tasarrufundan bahsetme ihtiyacini duymuyorum. Sen Onu seversin, amellerini sirf Onun
rizasi için yaparsin. Asla Ondan baskasi için yapmazsin. Ondan korkarsin, Ondan
baskasindan asla korkmazsin. Takvaya saril Ey ogul! Sana takva gerek.
Takvaya saril, muttaki ol. Sana seriat gerek, seriatin esaslarina saril. Nefse, sehevî
arzulara, seytana ve kötü kisilere muhalefet etmeli ve onlara uymamalisin. Mü'min kisi
bu hususlarda devamli cihat halindedir. Öyle ki, basindan migferi hiç eksik olmaz,
kilici asla kinina girmez, atinin sirti hiç egersiz kalmaz. Uykuyu bile hak erenlerinin
uyudugu niyetle uyur. Hak erenleri düsmana galip gelebilmek için zindelik kazanmak
maksadiyla uyurlar. Ihtiyaç dolayisiyla yemek yerler. Ancak zaruret halinde konusurlar.
Mecbur kalmadikça âdetleri dilsizlik ve sükûttur. Onlari ancak Allah'in takdiri
konusturur. Bu dünyada onlarin dilini Allah hareket ettirir, konusturur. Tipki yarin
Kiyamet gününde organlarini konusturacagi gibi... Allah'i daima
görür gibi ol Ey ogul! Yalnizlik anlarinda
öyle bir takvaya ihtiyacin var ve öyle bir takvaya sahip olmalisin ki, seni günahlardan
ve günaha sürükleyecek kaymalardan alikoysun. Öyle bir murakabeye ihtiyacin var, öyle
bir murakebeye sahip olmalisin ki, Allah'in daima seni görmekte oldugunu sana
hatirlatsin. Iste sen yalnizlik anlarinda böyle olmaya muhtaçsin, mecbursun. Bundan
baska, nefis, heva ve seytanla savasmaya muhtaçsin. Gönülleri hakka
davet et Ey ogul! Büyük insanlari
yikip mahveden küçük hatalar, sürçmeler ve kaymalardir. Zahitleri mahveden nefsanî
ihtiraslardir. Hak erenlerini mahveden yalnizlik anlarindaki kötü düsünceler, hatira
gelen kötü fikirlerdir. Siddiklari mahveden bir anlik kötülüktür. Onlarin bütün
mesguliyetleri, kalblerini uygunsuz düsüncelerden korumak ve muhafaza etmektir. Onlar
Hakka davet mevkiinde bulunan kisilerdir. Insanlari Allah'i tanimaya davet, ederler.
Gönülleri Hakka davet etmekten bir an bile geri durmazlar. Nefsini itaat altina
al Ey ogul! Bu zaman
âhirzamandir. Nifak çarsisi açilmistir. Yalan çarsisi açilmistir. Münafik, yalanci,
deccal kisilerle oturmayiniz. Yazik sana ki, nefsin münafiktir, yalancidir, kâfirdir,
fâcirdir, müsriktir. Böyle oldugu halde sen onunla nasil oturuyorsun? Ona muhalefet et,
asla muvafakat etme. Onu bagla, asla saliverme. Onu hapset, zindana at. Kendisine ancak
zaruri olan haklarini ver. Fazla verme. Onu mücahedelerle kahret, itaat altina al! Dünya ile âhireti
biraraya getir Ey ogiû! Dünya ile âhireti
biraraya getir. Her ikisini de ayni yere koy. Kalbin dünya ve ahiret düsüncesinden
arinmis olarak ve çiril çiplak bir sekilde Mevlan ile tek basina ol. Allah'tan baska
herseyden arinmadikça Ona yönelme. Halka baglanip kalarak Haktan ayri kalma. Bütün bu
sebepleri kopar, at. Allah'a giden yoldaki engelleri birer birer bertaraf et. Bütün
bunlari yaptiktan sonra dünya ve âhireti biraktigin yere var. Dünyayi nefsine ver,
âhireti kalbine koy, Mevlâyi da özünde tut. Tevbe ile günah
elbiseni çikar Ey ogul! Nefis ile birlikte
olma. Hevesinle birlikte olma. Dünya ile de birlikte olma. Öyle ise hemen günahlarina
tevbe et, bir daha islememeye azmeyle. Onlardan siyril. Seri adimlarla Mevlana kos. Tevbe
ettigin zaman hem disin, hem de için tevbe etmis olsun. Tevbe, Allah'in katinda makbul
kul olmanin temelidir. Halis bir tevbe ile ve Allah'tan hakikaten haya etmek suretiyle
üzerindeki günah elbisesini çikar, at. Derdi sabirla
karsila Ey ogul! Sana herhangi bir
dert geldigi zaman onu sabir eliyle karsila ve devasi gelinceye kadar sakin ol. Deva
gelince de onu sükürle karsila. Bu hale geldigin zaman pesinen ebedi zevkli safali bir
hayatta olursun. Himmetin dünya
olmasin Ey ogul! Dünyadaki himmet ve
gayretin yemek, içmek, giymek, evlenmek, güzel ve rahat evlerde oturmak, servet
toplamaktan ibaret olmasin. Bütün bunlar nefsin isidir, nefsin ragbet ettigi seylerdir.
Öyleyse kalbe mahsus himmet ve gayret nedir? Kalb, öz ve sir neye ragbet eder? Onun
himmet ve gayreti Allah'i aramaktir. Kalbin ragbet edecegi tek sey budur. Senin himmet ve
gayretin ve ragbet edecegin sey senin için en mühim olandir, sana ehemmiyet verendir.
Öyleyse senin ragbet edecegin sey, Rabbin ve Onun nezdinde olmalidir. Ahiret için
hazirlan Ey ogul! Sen, ömründen
sadece bir gün kaldigini farzet ve ecel meleginin gelecegini düsünerek ve ahiret için
hazirlan. Dünya hak erenleri için bir kuvvet kazanma ve pisip olgunlasma yeridir. Dünyada ebedî
kalmak için yaratilmadin Ey ogul! Sen dünyada ebedî
kalmak için yaratilmadin. Allah'in yoluna uymayan bir yasayis içindesin. Içinde
bulundugun bu hali hemen degistir. Kendini Allah'in
takdirine teslim et. Sonra Onunla birlikte ol. Nasil bir binanin önce bir temele, sonra
da duvarlara ihtiyaci varsa, her isin de önce bir temele sonra da bir yapiya ihtiyaci
vardir. Senin yolunun temeli, Allah'in takdirine teslim olmak, yapisi da Onunla birlikte
olmandir. Bu esasa yapis, ömür boyu, gece gündüz buna devam et. Tefekkür insani
Allah'a götürür Ey ogul! Tefekkür kalbin
yapacagi islerdendir. Eger kendin için bir iyilik görürsen, bir iyilige nail olursan,
Allah'a sükret. Bir kötülük görürsen de ondan dolayi tevbe et. Iste bu tefekkür
sayesinde dinin ihya olur, dirilir, seytanin da ölür. Söyle denmistir:
"Bir saat tefekkür, bir gecelik ibadetten hayirlidir." Allah'a ulasma
yolunda yine Allah'in fiillerini delil getir. Nasil ki bir sanat eserinden sanatkâra
intikal ediliyorsa, Allah'in muazzam bir sanati olan bu kâinata bakmakla da
Allah'a ulasilabilir. Onun için Allah'in sanati üzerinde tefekkür edersen Allah'a
ulasabilirsin. Hakiki imana sahip
olan bir mü'minin iki dis gözü, iki de iç gözü vardir. Iki dis gözü ile Allah'in
yeryüzündeki sanat eserlerini görür, iki iç gözü ile de Allah'in göklerde yaratmis
oldugu eserleri görür. Bundan sonra onun gözünden perdeler kaldirilir. Neticede
Allah'in yakin ve sevgili kullarindan olur. Sevgiliden hiçbir sey gizlenemeyecegine
göre, Allah'in sevgili kullarindan olan bu kisiden de Ilâhî sirlar gizlenmez. Dinini satarak
dünyalik elde etme Ey ogul! Mesru yoldan ve
helalinden alin teriyle kazandigini ye. Dinini satarak dünyalik elde etmeye ve bu yoldan
kazanilmis seylerle geçinmeye kalkisma. Helalinden ve mesru yoldan kazan. Bu kazancinla
baskalarina ikram et. Onlara da yedir, içir. Ta ki aradaki sevgi ve kardeslik baglarinin
devamina ve pekismesine vesile olsun. Allah'i kullarina
sikâyet etme Ey ogul! Allah'i kullarina
sikâyet etmeye kalkisma. Kullara sikâyetçi olma. Allah'a sikâyetçi ol. Allah her seye
kadirdir. Ondan baskasi ise hiçbir seye muktedir degildir. Iç sikintilari, maruz kalinan
musibetleri, mânevi dertleri ve verilen sadakalarla yapilan iyilikleri gizli tutmak da
iyilik hazinelerindendir. Sadakayi sag elinle ver. Sol elinin bundan haberdar olmamasi
için gayret et. Dünya seni yutmasin Ey ogul! Dünya denizinden
sakin. Onda çok kisiler bogulmus, ancak pek az kisi kurtulmustur. O derin bir denizdir.
Herseyi garkeder, kendinde bogar. Ancak Allah diledigi kullarim ondan kurtarir. Tipki
kiyamet gününde mü'minleri Cehennemden kurtaracagi gibi. Takva günesiyle
beraber ol Ey ogul! Bütün fiil ve
hareketlerinde tevhid günesi, seriat günesi ve takva günesi ile beraber ol. Zira bu
günes, heva ve hevesin; nefsin, seytanin ve mahlukata dayanmanin sebep oldugu sirk
tuzagina düsmekten seni muhafaza eder. Bu günes seni Allah yolunda ilerlerken aceleci
olmaktan alikor. Aceleci olma Ey ogul! Aceleci olma. Zira
acele eden hataya düser, teenni eden de isabet eder, hedefine ulasir. Acele etmek
seytandandir, seytanin isidir. Teenni etmek de Allah'tandir. Çok kere seni acelecilige
sevkeden sey, dünyalik toplama hirsidir. Rizik ve dünyalik hususunda kanaat sahibi ol.
Zira kanaat tükenmez hazinedir. Sadece kismetine ve
eline geçene razi ol. Kismetinde olmayandan da geri dur. Helal ve mesru olandan ayrilma.
Iste o zaman zengin olursun. Allah'tan baska hiçbir seye ihtiyaç duymazsin. Kalbin
mutmain olur, sükûnete kavusur, özün saflasir, berraklasir. Zararli duygu,
temayül ve ihtiraslardan arinirsin.
Böylece dis gözünde dünya, kalb gözünde ahiret, sir gözünde Allah'tan baskasi
degersiz olur. Aklini kullan Ey ogul! Akl-i selim sahibi
ol. Aklini kullan. Acele etme. Surasi muhakkak ki. acele etmekle eline bir sey geçmez.
Acele etmekle ne vaktinden önce aksami edebilirsin, ne de sabahi. Istedigini elde
edebilmek için sabirla aksama kadar çalismiyor, didinmiyor musun? Allah korkusu her
kapinin anahtaridir Ey ogul! Önünde kapali bir
kapinin kalmamasini istersen izzet ve celâl sahibi olan Allah'tan kork. Zira Allah
korkusu her kapinin anahtaridir, her kapiyi açar. Amellerini güzel
yap Ey ogul! Güzel ameller
islemekte tembellik etme. Zira tembellik edenler ebediyen mahrum kalirlar. Bu arada daimi
bir pismanlik da peslerini birakmaz. Amellerini güzel yap. Unutma ki, Allah hem dünya
hayati ile, hem de ahiret hayati ile sana karsi cömertlik etmis, ikramda bulunmustur. Allah'in rizasina
dön Ey ogul! Dua ipini uzat.
Allah'in rizasina dön. Kalbin itiraz ettigi halde dilinle dua eder duruma düsme. Dilinle
yaptigin duaya kalbin de inansin ve istirak etsin. Kötü kisilerle
arkadaslik etme Ey ogul! Kötü kisilerle
arkadaslik etmen, iyi kisiler hakkinda kötü düsüncelere sürükler. Hep kötü
insanlarla beraber oldukça iyi ve salih kisiler seni kötü bir insan olarak görürler. Dine saril Ey ogul! Baskalari tarafindan
uyandirilmadan önce uyan. Dine saril. Dinine sahip kisilerin arasina katil. Onlarla
birlikte ol. Asil insan olanlar dinine sarilmis olanlardir. Insanlarin en akillisi,
Allah'a itaat eden, Onun dinine, kitabina sarilan ve yasayisini Allah'in ahkâmina uygun
geçiren insandir. Insanlarin en cahili de Allah'a isyan eden, yasayisini Onun dinine,
kitabina ve ahkâmina uygun olarak geçirmeyen kisidir. Cahillerle
arkadaslik etme Ey ogul! Cahillerle arkadaslik ediyorsun, bu durumda onlarin cehaletinden sana da bulasabilir. Ahmaklarla arkadaslik etmek, aldatici bir arkadasliktir. Saglam inançli, alim ve ilmi ile amel eden mü'minlerle arkadaslik et. Mü'min iman kuvveti sebebiyle diger insanlara karsi daima neseli ve güleryüzlü görünmeye, hüznü de Allah i |