HAZRET-I LOKMAN'IN OGLUNA ÖGÜTLERI |
Hazret-i Lokman ilim
ve hikmetiyle dillere destan bir zattir. Bunun içindir ki, kendisine Lokman Hakîm,
denmistir. Hz. Lokman, ismi Kur'ân'da da geçen, peygamber veya veli oldugu hakkinda
kesin bir bilgi bulunmayan bir mânâ büyügüdür. Islâm tarihinde
Hazret-i Lokman'in hikmetli sözleri, vecizeleri, ögütleri ve tavsiyeleri meshurdur. Hafs bin Ömer'in
rivayetine göre, Hz. Lokman yanina bir torba hardal tanesi koyarak ogluna ögüt vermeye
baslar. Her ögüt verdikçe torbadan bir hardal çikarir. Sonunda torbadaki hardal
tükenir ve ogluna da söyle der: "Ey ogul, sana
o kadar ögüt verdim ki, sayet bu ögütler bir daga verilseydi, dag yarilirdi." Hz. Lokman'in Saran
ismindeki bu oglu babasinin verdigi bütün ögütlere uymustu.12 Lokman
Aleyhisselâmin hikmetli sözlerinin asil kaynagi Kur'ân-i Kerimdir. O halde Kur'ân-i
Kerimde yer alan bu ögütler tefsirlerde de genisçe bulunur. Cenab-i Hak, Hazret-i
Lokman'in dilinden bu sözleri su âyetlerle (meâlen) beyan buyurur: 12. ibni Kesîr Tercümesi, 12:6409. Allah'a ortak kosma "Hani Lokman
ogluna ögüt verirken demisti ki, 'Oglum (ey ogul!) Allah'a ortak kosma. Muhakkak ki sirk
pek büyük bir zulümdür. Allah her yaptigini
ortaya çikarir "Oglum, eger
yaptigin is hardal tanesi kadar bile olsa ve bir tas içine girse, Allah onu ortaya
çikarir. Muhakkak ki, Allah en gizli isleri bütün inceligiyle bilir, O her seyden
hakkiyla haberdardir. Namazini dos dogru
kil "Oglum,
namazini dos dogru kil. Iyiligi tavsiye et, kötülükten sakindir. Basina gelene sabret.
Süphesiz ki bunlar ugrunda azim ve sebat edilmeye deger islerdendir. Kasilarak yürüme,
yavas konus "Gururlanip
insanlardan yüzünü çevirme. Yeryüzünde kasilarak yürüme. Çünkü Allah
büyüklük taslayan ve övünenleri sevmez. "Yürüyüsünde
mutedil ol. Sesini alçalt. Seslerin en çirkini, süphesiz ki, eseklerin sesidir."13 13. Lokman Sûresi, 13-20. TEFSIRDEKI ÖGÜTLER Hazret-i Lokman'in
Kur'ân'da geçen ögütleri, ayni sûrenin
tefsirlerinde genisletilerek verilir. Hazret-i Lokman'in tefsirlerde geçen ögütlerinden
ve hikmetli sözlerinden bazilari söyledir: Takvayi esas al Ey ogul! Takvayi kendin için
kârli bir ticaret olarak kabul et. Çünkü böyle ticaretler sonsuz kazançlar temin
eder. Merasimlere katil Ey ogul! Cenaze merasimlerine
katil. Dügün merasimlerinden de uzak durmaya çalis. Çünkü cenaze sana âhireti
hatirlatir; dügün ise dünyaya çeker. Horozdan geri kalma Ey ogul! Horozdan daha geri
kalma. Çünkü sen uykunun derinliklerinde iken, o dünyayi sese vererek insanlari
uykudan uyandirmaya çalisir. Tevbeyi geciktirme Ey ogul! Tevbeyi geciktirme.
Çünkü ölüm ansizin geliverir. Cahille dost olma Ey ogul! Cahil kimselerle
dostluk kurma. Çünkü onunla dost olursan, kendi yaptiklarini senin hos karsiladigini
sanar. Allah'tan kork Ey ogul! Allah'tan hakkiyla
kork. Kalbinin bozuk oldugunu bildigin halde baskalarinin sana saygi göstermesi için
takva ehli oldugunu ihsas ettirme. Susmak altindir Ey ogul! Simdiye kadar
susmaktan dolayi hiç pismanlik duymadim. Çünkü söz gümüsse, sükût altindir. Günahlardan sakin Ey ogul! Kötülük ve
günahlar senden sakindigi gibi, yani islemedikçe sana dokunmadigi gibi, sen de onlardan
sakin. Çünkü kötülük kötülügü, günah da günahi çeker. Ilim meclislerine
katil Ey ogul! Âlimlerin
meclisinde bulun. Hikmet ehlinin sohbetlerini dinle. Çünkü Allah kuru topragi yagmurla
nasil canlandirirsa, ölmüs kalbleri de hikmetli sözlerle öyle diriltir."14 14. Tefsîrü's-Sâvî, 3:255-256. Yalandan sakin Ey ogul! Allah, yalancinin
yüz suyunu kurutur, haya duygusunu giderir. Ahlâksiz kimsenin de sikintisi hiç eksik
olmaz. Ahmak adamdan uzak
dur Ey ogul! Kayalari uzaklara
tasimak, ahmak adama laf anlatmaktan daha kolaydir. Kendi isini kendin
gör Ey ogul! Cahili vasita olarak
kullanmaktan, isini gördürmekten uzak dur. Sayet akilli birisini bulamazsan kendi isini
kendin gör. Kendi milletinin
kiziyla evlen Ey ogul! Kendi milletinden
olmayan bir kizla evlenme. Aksi takdirde çocuklarin ileride sikintidan kurtulamazlar. Ey ogul! Öyle bir zaman
gelecek ki, sabirli insanlarin bile yüzü gülmez olacaktir. Allah'in anildigi
meclislere katil Ey ogul! Katilacagin
meclisleri kendin ara bul. Allah'in anildigi meclisleri bulunca hemen oturuver. Çünkü
âlim isen ilmin artar, cahil isen yeni bir seyi ögrenmis olursun. Oraya inen rahmetten
sen de payini alirsin. Allah'in anilmadigi meclislere hiç katilma. Çünkü âlim de
olsan, cahil de olsan zarar görürsün. Ayrica oraya inecek olan Ilâhî gazaptan
sen de nasibini alirsin. Ey ogul! Sofrana takva ehli
mü'minleri davet et. Tecrübe
sahipleriyle istisare et Ey ogul! Her isinde ilim ve
tecrübe sahibi kimselerle istisare et, onlarin fikrini almaya çalis. Takvadan bir gemi
edin Ey ogul! Dünya dipsiz bir denizdir. Onda niceleri bogulmustur. Bunun için takvadan bir gemi edin. Içine îmâni yükle. Tevekkü |