IMAM-I GAZALI'DEN HAYATÎ ÖGÜTLER

Asil adi Ebû Hâmid Muhammed olan Imam-i Gazali Hazretleri Horasan bölgesinde Tus sehrinin Gazale köyünde 1058 yilinda dünyaya geldi. 1111 yilinda ise dünyaya veda eyledi. Islâm dünyasinda Hüccetü'l-Islâm (Islâmin ispatlayicisi) olarak taninan Imam-i Gazâlî, Selçuklu döneminde yasamis, Islama yönelen hücumlara, dine yapilan taarruzlara karsi müdafaalarda bulunmus, dinin anlasilmasi için tartismaya açilmis olan meselelere çözümler getirmis bir müceddiddir, dinin yenileyicisidir.

Imam-i Gazalî'nin Islâm egitim ve ahlâki üzerinde getirmis oldugu yenilik, Islâmin özünden uzaklasma yoluna girmis olan Müslümanlari ahlâkî egitime tabi tutmustur. En mühim eseri olan Ihyâu Ulûmi'd-Din, basta iman ve ibadet olmak üzere, ahlâk sahasinda çok ciddî bir hizmet görmüs, dokuz asirdir tazeliginden bir sey kaybetmemistir.

Imâm-i Gazalî'yi halka tanitan hacimca küçük, fakat tesiri bakimindan büyük olan eseri Eyyühe'l-Veled olarak bilinen ve dilimizde Ey Ogul seklinde bilinen eseridir.

Gazali, üzerinde çalistigimiz "Ey ogul"un pîri ve üstadidir. Bu alanda yapilmis olan çalismanin ilki ve en mükemmelidir. Diger çalismalar büyük ölçüde bu kitabin üzerine bina edilmistir.

Birçok dünya diline çevrilen, UNESCO tarafindan da yayinlanan Ey Ogul, batida ve doguda okuma rekoru kiran bir eserdir. "Müslümanin yirmi dört saati" demek olan bu kitap, ayrica bir ögüt ve nasihatler bütünüdür.

Bu çesit çalismalarin tamaminda oldugu gibi, Imam-i Gazalî'nin bu eserinin bas kisminda iman ve Islâmin esaslari ile birlikte, ibadet konulan islenmektedir. Ancak biz sadece ahlâkî bölümleri ve insan egitimine yönelik kisimlari aldik.

Allah'tan kork

Ey ogul!

Allah'tan nasil korkulmasi gerekiyorsa öyle kork. Ona kulluk görevini geregi gibi yap. Haram kildigi seylerden mümkün oldugu nisbette kaçin. Allah'in saadete uzanan yolundan ayrilma. Hayatini düzene sokan emirlerini sakin ihmal etme ki, yasayisin sihhat bulsun, gözlerin aydin olsun.

Çünkü gizli ve kapali hiçbir sey Allah'tan gizli ve kapali degildir.

Babana itaat et

Ey ogul!

Senin hayatini renk katmak için güzel belgeler koydum. Onlari korur ve dediklerime kulak verir, günlük yasayisini ona uydurursan hükümdarlarin gözleri ve gönülleri sana karsi ilgiyle dolup tasacaktir.

O halde su anda da, bundan sonra da babana itaat et.

Bos sözden uzak dur

Ey ogul!

Aklinin hemen kabul etmeyecegi seyi söyleme. Lüzumsuz lâftan, çok gülmekten, saka ve alaya almaktan, din kardesinle tartismaktan sakin.

Böyle yapmak saygidegerligi götürür, kin ve düsmanlik kapilan açar.

Agirbasli ol

Ey ogul!

Agirbasli, terbiyeli, saygili ve nezaketli olmaya çok dikkat et ve itina göster. Ancak böyle yaparken gurura kapilma. Sonra senden bu sifatla söz edilir.

Halka tepeden bakma. Sonra senden bu sifatla bahsedilir.

Herkese hosnut davran

Ey ogul!

Dostuna da düsmanina da hosnutluk göster.

Baskasina eza ve cefa etmekten kendini alikoy ve bunu onlardan korkup ürktügün için de yapma. Sadece iyi bir huy oldugunu düsünerek öyle davran.

Ortayolu tut

Ey ogul!

Bütün islerinde ortayolu tut. Çünkü islerin en hayirlisi orta yoldur. Az konus. Karsilastigin her Müslümana selâm ver.

Yürüyüsüne dikkat et

Ey ogul!

Ölçülü adimlarla yürü, ayaklarini yerde sürükleyerek yürüme. Saga sola baka baka yürüme.

Etrafi rahatsiz ederek, basini sunun bunun kapisina dogru döndürme.

Toplantilarda sunlara dikkat et

Ey ogul!

1. Ugradigin bir toplantida yer alanlarin üzerine dikilip durma.

2. Sokak ve caddeleri meclis gibi kullanma.

3. Dükkânlari sohbet yeri olarak seçme.

4. Fikrî tartismada kendini hakli çikarmak için inat gösterme.

5. Edep ve terbiyesini yitirmis patavatsiz kimselerle tartisma. Bir hüküm verirken "sahsî görüsümdür" de.

6. Birseyi veya bir adami överken asiriya gitme.

7. Bir mecliste oturmak istedigin zaman bagdas kurup otur.

8. Sakin parmak çatlatma

9. Sakalinla oynama

10. Yüzügünle mesgul olma.

11. Oturdugun bir yerde, bulundugun bir toplulukta dislerini kürdan ve benzeri seylerle temizlemeye kalkisma.

12. Burnunla oynama

13. Parmagini burnuna sokma.

14. Yüzüne sinek konarsa yavasça onu kovmayi ihmal etme.

15. Esnememeye dikkat et.

16. Halkin seni hafife alacagi söz ve davranistan sakin.

17. Bulundugun topluluk yol gösterici olsun.

18. Sözlerin çok kiymetli bir nesne gibi paylasilsin.

19. Güzel sözlere kulak ver.

20. Konusulan bir sözün tekrar edilmesini isteme. Bu, onu dinlemedigini gösterir.

Su kadindan uzak dur

Ey ogul!

Huysuz ve karaktersiz kadindan sakin. Çünkü böylesinin dili kocasi üzerinde çirkin ve agirdir. Dünyaya çocuk getirmesi, yüzündeki haya perdesini açmistir. Artik ne ev halkindan utanir, ne de konu komsusundan.

Böyle kadinlar ne dünyaya yararlar, ne de âhirete. Bunlar ülfet ve sohbet edilmeye lâyik degildirler.

Böylelerinin gizli hali olmaz. Aile sirrini sokaga dökerler. Iyilik ve hayri çoktan yere gömmüslerdir.

Asik suratli olarak sabahlar, aksam nerede oldugu bilinmez.

Onun sundugu bir yudum su serdir, zehirdir. Yemegi öfke, konusmasi maskedir. Evi perisan, elbisesi kir ve pastir. Yilan gibi sokar, akrep gibi isirir.

Kocasi evet dese, o hayir der. Böylesi kadinlardan uzak dur.

Kadinlarin bir kismi da geri zekâli ve hantaldir. Agir canli ve kit anlayislidir. Kocasini sever, kazancina razi olur; fakat günes dogup yükseldigi halde hâlâ sesi duyulmaz. Yemekleri bayat, kaplari kirli ve paslidir.

Su kadinla da hayatini kur

Ey ogul

Kadinlarin bir kismi da sevimli ve merhametlidir. Bereketli ve feyizlidir. Soylu çocuk dogurur.

Kendisine her zaman güvenilir. Komsulari arasinda itibarlidir.

Aile sirlarim korur, kimsenin yaninda açmaz.

Cömerttir, eli açiktir. Bagirip çagirmaz, alçak sesle konusur.

Evi ter temizdir. Çocuklari çiçek gibi, gönül alicidir. Hayri süreklidir. Kocasi da o nisbette yumusak huyludur.

Namus onun siari, terbiye degismez vasfidir.

Firsatlari kaçirma

Ey ogul!

Fayda saglayacak firsatlari kaçirma. Muhtaç oldugun seylere iyice sahip çik. Görülmesini acele ettigin islerinde dikkatini baska taraflara dagitma.

Içinde bulundugun toplumun âdet ve geleneklerine saygili ol.

Âhirette seni rüsvay edecek çirkin âdet ve geleneklerden sakin.

Birseyin neticesini iyice düsünüp hesaba katmadan yapmakta acele etme.

Soysuz adamlarla tartisma

Ey ogul!